AKADEMIA LUBRAŃSKIEGO
AKADEMIA LUBRAŃSKIEGO, Academla Posnanlensis, Collegium Posnaniensls, diecezjalne gimnazjum akad. w Poznaniu, istniejące 1519-1780, luźno związane z Akad. Krak., która zapewniała mu kadrą profesorską. Ufundowane 1518-19 przez humanistą-mecenasa bpa pozn. J. Lubrańskiego, otwarte na mocy aktu Zygmunta 1 z 19 VII 1519. Szkołą kierował rektor, odpowiedzialny przed kapitułą. W okresie 1519-35 najwybitniejsza szkoła humanist w Polsce. W1530-35 patronował jej bp J. Latalski, Profesorami byli m. in. T. Bederman, Jan ze Stobnicy, Grzegorz z Szamotuł, W. Wróbel oraz lipski humanista K. Hegendorfer, zai uczniami K. Janicki i J. Strusiek. AL podupadła za episkopatu B. Izdbieńskiego (1546-53),’wielu uczniów zabrały jej protest uczelnie Niemiec, dopiero po soborze trydenckim ożywiła działalność. W 1563-70 uczył w niej B, Herbest z braćmi Janem i Stanisławem oraz Grzegorz z Sambora. Fundacja szkół jezuickich podcięła żywot kole-gium (1573). Gmach w 1584 przekazano seminarium duchownemu. W 1609 bp kujawski J. Rozrażewski testamentem odnowił fundację. Ostateczna ordynacja wydana została pt. Sanctiones et leges Collegii Lubransciani, nupenime Rozra-viana liberalitate mstaurati (Kr. 1619); zgodnie z nią szkoła miała 5 klas i 5 profesorów: obojga praw, matematyki z astronomią, retoryki z dialektyką, poezji i gramatyki oraz teologii. W 1676 do klasy teologii przyłączono seminarium duchowne. W 1678-85 A.L nadawała stopnie nauk., czego zakazał Jan III dekretem z 7 III 1685. W XV11-XVI11 w. szkoła otrzymała szereg legatów i fundacji, np. 1644 bpa A. Szołdrskiego, który fundował bursę. Bibliotekę stanowiły zbiory po J, Lubrańskim, S. Kąkolewskim, J. Baykowskim, F. Libowiczu, W. Laktańskim i M. Zalaszowskim. Drukarnia nabyta od spadkobierców Lak-tańskiego wydawała gł. panegiryki, ascetica i kalendarze. W okresie 1619-1780 najwybitniejszymi profesorami byli P. Herka, S. Kuszewicz, Zalaszowski, S. Piskorski i G. Kawafcze-wski. Po likwidacji szkół jezuickich i otwarciu w Poznaniu woj. szkoły wydziałowej (1774) przyłączono do niej w 1780 A.L. wraz z całym niemal ruchomym majątkiem.