AKROPOLIS
AKROPOLIS. Dramat w 4 akiach, utwór dram. S. Wyspiańskiego, powsl. 1903-04, wyd. w Krakowie 1904, wysL tamże 1926 ‘w reż. J. Sosnowskiego). Wydarzenia dramatu rozpoczynają się o północy, po ukończeniu nabożeństwa rezurekcyjnego w katedrze wawelskiej, i trwają do świtu pierwszego dnia Wielkanocy („Rzecz dzieje się na Wawelu w Noc Wielką Zmartwychwstania”). W akcie 1 twórca powołuje do życia autentyczne posągi w katedrze; ich dialogi wyrażają pewność zmartwychwstania biologicznego, wyższość życia nad śmier-cią i chwałę miłości. Akt U, podobnie jak UL oparty został na temacie gobelinu wawelskiego; dzieje się na murach Wawelu, przetworzonych mocą synkretycznej wyobraźni poety w mury Troi - z historią Parysa, Heleny i Hektora. Ta przemiana mitol symbolizuje siły miłości i pożądania jako wyższe od praw moralnych. „Wiem, że nieprawość czynię, wiem, że źle, ze żle robię; ale kocham - pożądam” (Helena). W akcie Ul ożywił Wyspiański gobelinowe postacie, prezentujące znaną ze Starego Testamentu historię Jakuba i Ezawa. Postacie te przeniósł na schody wiodące do kaplic i uczynił je drabiną, na której rozgrywa się walka Jakuba z Aniołem W akcie IV wydarzenia toczą się nadal w katedrze. Wypełnia go gł. pieśń Harfiarza, wieszcząca nadejście wolności narodu, które ma się dokonać w sposób symboliczno-wizyjny. O świcie słychać głos Serwa-tora, na złocistym rydwanie wjeżdża Apollo. W gruzy pada katedra, symbol tradycji i przeszłości, otwiera się nowe życie.
A. nie jest dramatem we właściwym tego słowa znaczeniu, lecz poematenrscen. o paru wątkach, zbiegających się w całość wysoce nowatorską i prekursorską. Może być ona nazwana „pieśnią o Wawelu”. W kompozycję wizjonerską wpisał twórca liczne wstawki liryczne) do rzędu oddzielnych poematów podniósł didaskalia: akt trojańsko-wawelski dopełnił rzadkiej piękności freskiem muz,-poet.. ilustrującym muzykę
dzwonów krak kościołów i klasztorów. Wyraziła się w dziele właściwa Wyspiańskiemu pewność odzyskania niepodległości, usymbolizowanej przez Wawel, centralne dla tradycji nar. miejsce. Podobnie jak w Nocy listopadowej, sprawy biologii i erotyki odgrywają doniosłą rolę. Dramat należy do rzadziej grywanych, realizował go m tn. K. Dejmek w Łodzi 1959, Teatr 13 Rzędów J. Grotowskiego w Opolu 1962, przenosząc akcję do obozu koncentracyjnego, K. Skuszanka w Krakowie 1978. Nazwa grupy poe Skamander wywodzi się ze słów na początku aktu D: „Skamander połyska, wiślaną świetląc się falą